TersYüz

"’Onu devlet öldürdü’ dediler, ‘devlet kim?’ dedim.
Bunu ne zaman sorsam yer sarsıldı, gök gürledi”

Burhan Sönmez’in son romanı Masumlar, insanın yaşadığı derin duyguları göç ve sürgünü felsefe ve şiirle bütünleşen bir işçilikle ortaya koyuyor. Bu roman, sürgün düşen bir devrimcinin Haymana Ovası’ndan Cambridge’e uzanan ve kendi ‘kuzey’ini arayan yolculuğunu, Kürt masalları ve şiirin güçlü bir edebi anlayışla harmanlanmasının ürünü.

Burhan Sönmez yaptığı mülakatlarda da “Beni Kürt masalları var etti” diyerek bu noktaya dikkat çekiyor.

Roman boyunca öne çıkan gurbet teması, çocukluğun insanın asla dönemeyeceği sıla olarak tarif ederek başlıyor: “Benim vatanım çocukluğumdu ve ben büyüdükçe uzaklaştım ondan, ben uzaklaştıkça o büyüdü.” Yazarın işlediği bu temanın iki büyük parçası daha var; politik nedenlerle mecbur kalınan bir göç ve ölümün soğukluğunun insanı vardıracağı gurbet; yaşamın anlamı.

Ülkesinden göçe zorlanmış bir devrimcinin, Brani Tawo’nun gözünden izliyoruz Masumlar’ın dünyasını. Tawo biraz da “de te fabula narratur” diyerek ses veriyor romandan, onun geçmişine bağlanışını ve yeni bir dünya düşünü romanın içinden çekip almamızı istiyor. Britanya adasında bozkırın bedenini diriltiyor biraz da…

Brani Tawo’nun ardından roman’ın öne çıkan diğer karakteri ise onun üvey büyükannesi Kewe. Kalabalık ailesi katledilen, küçük yaşta evlendirilen ve dul kalan, tekrar evlendikten sonra biraz olsun daha iyi bir yaşam kurabilmek için yollara düşen; yedi yıl ağır işlerde çalıştıktan sonra köyüne dönen Kewe hem köklerine bağlılığı hem de bilgece tavrı ile zaman zaman Tawo’nun önüne geçebiliyor.

Romanın kadını Feruzeh’in İran devrimi sırasında Şah’tan kaçarak İngiltere’ye gelişi, Tawo’yla kurdukları yakınlık ve peşinden gelen ayrılık, romanın ana teması gurbetin etrafında dönmeye devam ediyor. İkisi arasındaki edebi yakınlık ve aşk Tawo’nun anlattığı hikâyelerle bütünleşiyor.

“Ya Afrika’nın sana gelmesini bekleyeceksin, ya da kendi Afrika’nın peşinden gideceksin.”

Roman, Kewe’nin zamanı ile günümüz arasında masalsı ve fakat bütünlüğe zarar vermeden yolculuk ediyor. Bu yolculukta Burhan Sönmez’in, Kuzey’de olduğu gibi Masumlar’da da sade fakat oldukça sarsıcı bir dil kullanıyor. Günümüzün hızlı tüketilen romanlarının aksine, sahip olduğu birikim ve sağlam örülen çatıyla kolay okunabilirken oluşturduğu etki kolay kaybolmuyor ve okuyanın zihninde yer ediyor. Nâzım ile başlayan, Enver Gökçe, Ahmed Arif gibi şairlerle devam eden toplumcu geleneğin sıklıkla kullandığı bu biçim Masumlar’la birlikte günümüze iyi bir temsille taşınmış oldu.

Bu yüklü birikim ve iyi işçilik sayesinde, Kewe ve Tawo’nun zamanları arasında anlatıcının dilinin gösterdiği farklılık, dilin günümüze kadar ilerleyen evrimini görmek mümkün. Uzun betimlemeler ve masalsı üslup Kewe’nin zamanını temsil ederken, Tawo’nun cümleleri İngiltere’de oldukça kısalıyor ve salt ihtiyaca yönelik bir hal alıyor. Bu romanın bütünlüğünü baltalamak yerine ona sonsuz gerçekliğin kapılarını aralıyor.

Sönmez’in ilk romanı Kuzey’de karakterler kendi yönelişlerini, fikirlerini uzunca anlatırken, yazar Masumlar’da bundan kaçınmış. Masumlar’ın hikâyelerin kurgusu, romanda yapılan atıflar, karakterler oldukça sıkı dokunmuş. Bu sayede Kuzey’e nazaran daha kolay okunuyor.

Burhan Sönmez ‘kuzey’ini aramaya ilk romanının bıraktığı yerden tüm gücüyle devam ediyor.