TersYüz

Özenç Kurt

Arap Baharı’nın ilk sonuçlarını görmeye başladığımız bu günlerde, Ortadoğu ülkelerinin sinemayla kurduğu ilişkiyi merak edenler için yeni bir başvuru kaynağı yayınlandı.

Başka Yerler Yayınları’ndan çıkan Ortadoğu Sineması isimli kitap bölge ülkelerinin sinemayla kurduğu ilişkiyi gözler önüne seriyor. Kitapta, Ortadoğu’nun bütün renklerini görmek mümkün; İran, Filistin, Mısır, Suriye, İsrail, Irak sinemaları ayrı ayrı incelenen ülke sinemalarını oluşturuyor. Ayrıca Katar, Bahreyn ve Suudi Arabistan gibi ülkeler de Diğer Sinemalar bölümünde değerlendirilmiş. Yönetmen incelemeleri, Film seçkileri ve Festival bilgileri de kitapta yer alıyor.

Bu coğrafyanın en bilinen sineması kuşkusuz İran sineması kitapta da en geniş bölüm bu ülkeye ayrılmış. Bu ülke için; “Kuşkusuz bölgenin en özgün sineması. Sıradan insanların günlük hayatlarına odaklanan İranlı yönetmenler, dünya sinema tarihinde kendilerine kolay doldurulmayacak kocaman bir alan yarattılar. Küçük hikâyelerden usta işi filmler yapmayı beceriyorlar.” İfadeleri kullanılmış. Bölgenin başka bir ilgi odağı ise Filistin sineması; “Filistin’de sinema, hiçbir zaman sadece sinema değil. Bu sinemada; direniş, savaş, intifada, taşlar, sapanlar, tanklar, askerler, yıkılan evler, ölen çocuklar başrolde oynuyor.” ifadeleri dikkat çekiyor. İsrail sineması da incelenen başka bölge sineması; “İsrail sinemasının kendine has duyarlılıkları var. Çevresiyle önemli sorunları olan İsrail, özellikle geçmiş ile yüzleşme ve klostrofobi gibi yeni temalarla dünya sinemasında yerini sağlamlaştırıyor. İsrail devletinin tarihini sorgulayan, çoğu zaman politikalarını eleştiren yönetmenleri bünyesinde barındıran İsrail sineması, bölgenin farklı bir unsuru oldu.”

Bölgenin yetiştirdiği yönetmenler de ayrı ayrı incelenmiş. İranlı Abbas Kiyarustami, Muhsin Mahmelbaf, tutsak yönetmen Cafer Penahi kitaptaki İranlı yönetmenlerden. Ayrıca Mısırlı Yusuf Şahin, Filistinli Michel Khleiff, Suriyeli Ömer Amiralay gibi isimler biyografi ve filmografileriyle kitapta yer alıyorlar.

Ortadoğu’da birçok film festivali düzenleniyor. İran’daki Fecir, Suriye’deki Şam Film Festivali, İsrail’deki Jaruselam Film Festivali bunlardan bazıları. Kitapta irili ufaklı onlarca film festivalinin düzenlenme tarihleri ve katılım koşulları yer alıyor.

Ortadoğu’nun sinema hareketleri nasıl başladı, hangi koşullarda devam etti, kırılma noktaları nelerdi? Bütün bu sorulara cevap arayanlar kitaptan faydalanabilirler. Kitabın ilk bölümünde Ortadoğu kavramının kendisi de sorgulanıyor. “Türkiye’den tutun, Fas’a varana kadar kocaman bir coğrafya, bu tasnifin içine sığdırılıyor. Ancak tarih boyunca merkez olmayı başaran bu topraklar, kendi tanrılarına tapan, kimi zaman kendilerini tanrılaştıran bu insanlar, masa başı tasniflere sığamayacaklarını kısa sürede belli ettiler.” İfadelerine katılmamak elde değil.

Rıza Oylum ve Kemal Sivaslıoğlu’nun birlikte hazırladıkları Ortadoğu Sineması, Dünya Sineması Kitaplığı 5 üst başlığını taşıyor. Bu seriden daha önce Uzakdoğu Sineması, Rus Sineması Latin Amerika Sineması ve Alman Sineması yayınlanmış. Serinin bu kitabı komşu ülkelerimizde sinema hareketlerini, yönetmenleri ve nitelikli filmleri merak edenler için seçkin bir başvuru kaynağı olmuş.